50 najlepszych mang dla dorosłych cz. 2 [25-1]

Motyw cofania się w czasie po to, by naprawić wydarzenia z teraźniejszości wraca w mangach co jakiś czas. Ostatnio zyskał popularność, dzięki „Tokyo Revengers”, ale to w „Erased” ukazano go w najciekawszy sposób. Są tutaj zarówno pochłaniająca zagadka w stylu powieści whodunit, jak i intensywne emocje w relacji wracającego do dzieciństwa Satoru Fujinumy i dziewczynki, na którą przed laty w ogóle nie zwracał uwagi, a teraz próbuje ocalić jej życie. Tempo, zwroty akcji, zawieszanie jej – Kei Sanbe operuje nimi po mistrzowsku. Jak już sięgnie się po pierwszy tom, trudno przestać czytać przed dotarciem do ostatniego. Może to dobrze, że łącznie jest ich tylko osiem.

Tezuka słusznie otrzymał przydomek „boga mangi”, ale jego twórczość na ogół kojarzy się z lekkimi i przyjemnymi tytułami skierowanymi do młodzieży, na przykład z „Astro Boyem” czy „Kimbą, białym lwem”, którego animowaną wersję w połowie lat 90. często emitowano w Polsce. Dorobek tego wyjątkowego twórcy jest jednak znacznie bardziej różnorodny i obejmuje również komiksy skierowane wyłącznie do dorosłych (mimo że styl rysunków sugeruje coś innego). „Ayako” to dobry tego przykład. Wydarzenia rozgrywają się w powojennej, wciąż zszokowanej przegraną Japonii, gdzie zmiany społeczne zachodzą powoli, a patriarchat nadal ma się dobrze. Tutaj zaczynamy, ale akcja rozciąga się na mniej więcej dwie i pół dekady, ukazując losy rodziny Tenge. Kim w tym wszystkim jest Ayako, to najlepiej odkryć samemu, ale można nadać jej również symboliczną funkcję – ostatniego bastionu niewinności w zepsutym świecie.

Zdarzają się takie tytuły, obok których trudno przejść obojętnie, a „Poranek ściętych głów” niewątpliwie do nich należy. Nie tylko on zresztą już na samej okładce obiecuje brutalnie realistyczną historię ze świata feudalnej Japonii, taką samą gwarancję stanowią nazwiska autorów, znanych z „Samotnego wilka i szczenięcia”, ale o tym będzie później… Głównym bohaterem jest tutaj ronin, czyli postać lubiana przez twórców, bo z jednej strony ma wszelkie cechy samuraja, a z drugiej nie jest temperowany przez służbę u jakiegoś bogatego pana. Asa to jednak nietypowa postać, bo kat i tester nowych mieczy szoguna, stąd też wziął się bardzo adekwatny tytuł (znacznie lepszy od angielskiego „Samurai Executioner”). Pierwotnie „Poranek ściętych głów” ukazywał się w pierwszej połowie lat 70. ubiegłego wieku, więc w sferze rysunku jest poniekąd archaiczny, ale przy wydarzeniach osadzonych w tak odległej przeszłości działa to na jego korzyść.

Nakazawa przeżył atak atomowy na Hiroszimę i postanowił w luźny sposób opisać swoje doświadczenia w formie mangi. Nie skupił się na wybuchu czy wątkach politycznych, pokazał zmagania młodego chłopaka, który dosłownie i w przenośni odkopuje swoje życie z gruzów. Podnoszący na duchu ton zrównoważony jest bezpardonowym okrucieństwem na wielu poziomach, a jakby tego było mało, tytułowy Gen musi mierzyć się z ostracyzmem również ze względu na pacyfistyczne poglądy ojca. To bardzo osobiste spojrzenie na horror wojny, dzisiaj kojarzące się z podobnym w tonie filmem „Godzilla Minus One”.

Nikt nie snuje ciekawszych postapokaliptycznych wizji od Japończyków. „Akira”, „Pięść Gwiazd Północy”, „Eden”… Długo można by wymieniać. „Złudne niebo” wyróżnia się na tym bogatym, różnorodnym tle między innymi interesującymi postaciami i niecodziennym spojrzeniem na identyfikację płciową, a także dwutorową fabułą. Z jednej strony Maru i Kiruko przemierzają pustkowia w poszukiwaniu Nieba, mierząc się po drodze z licznymi zagrożeniami, z drugiej nie tylko po tytule wiemy, że będzie to miejsce złudne. Od początku zaglądamy do niego i obserwujemy grupę mieszkających w nim dzieci, z którymi ewidentnie coś nie jest w porządku. Same sceny akcji i wątek napędzany przez kolejne konfrontacje z potworami i ludźmi są na tyle fascynujące, że trudno się oderwać od lektury, a jak dodać jeszcze zagadkę, tajemnicze eksperymenty i silną, pełną emocji więź pomiędzy głównymi bohaterami, to nie ma szans na odłożenie tomu z powrotem na regał przed dotarciem do ostatniej strony.

Palenie to paskudny nałóg, ale papieros nie raz był istotnym atrybutem w popkulturze. „Fight Club”, „Casablance”, „Grease” – w każdym z nich puszczanie dymka miało albo ważne znaczenie w konstrukcji tożsamości postaci, albo nawet pełniło kluczowy element fabularny. W mandze „Paląc z tobą na tyłach sklepu” papieros jest z kolei formą eskapizmu i chwilową ucieczką do tytułowego miejsca, które wydaje się istnieć poza czasem. Spotykają się w nim czterdziestopięcioletni Sasaki, pracownik dużej korporacji, który każdego dnia doprowadza siebie do skrajnego wyczerpania pracą biurową, oraz prawie o połowę młodsza pracownica supermarketu przybierająca po godzinach nie tylko inny wygląd, ale też inne imię. Można właściwie uznać, że… nie dzieje się tutaj nic. Dwie osoby na chwilę uciekają od rzeczywistości po to, żeby po prostu przez chwilę pogadać bez martwienia się o cokolwiek innego. Niby nic ciekawego, a jednak każdy, kto marzy o podobnych momentach odprężenia we wciąż gnającym naprzód życiu, znajdzie tutaj odrobinę wytchnienia.

Czy może być coś bardziej koszmarnego od przeniesienia się w czasie do momentu po apokalipsie ekologicznej i w dodatku utkwienie w szkole? Takie okoliczności wymyślił niedawno zmarły, legendarny autor mangowych horrorów Kazuo Umezu. W latach 70. ubiegłego stulecia, kiedy ten tytuł pierwotnie się ukazywał, wizja osamotnionych uczniów i uczennic podstawówki mierzących się z tak ekstremalnym zagrożeniem była szokująca i właściwie niewiele straciła na intensywności po dziś dzień. Szybki upadek zasad moralnych i społecznych (zwłaszcza po stronie kilku dorosłych) pokazuje ludzką naturę w najgorszym wydaniu, a dzieci walczące z konsekwencjami prowadzącej do zagłady polityki klimatycznej to aż zanadto aktualny temat.

W ostatnich latach sięgająca już wieku średniego młodzież z lat 90. wielokrotnie mogła powracać do swoich ulubionych postaci i serii, dzięki ich uwspółcześnionym, dojrzalszym wersjom (na przykład w ostatnim sezonie „Samuraja Jacka” albo w „X-Men 97”). Za najbardziej oryginalną, zaskakującą i fascynującą reinterpretację odpowiada jednak Naoki Urasawa, który w pierwszej dekadzie tego stulecia na nowo opowiadał „Astro Boya”. Nie było to łatwe zadania, bo przyszło mu się mierzyć z uwielbianym na całym globie dziełem „boga mangi”, ale wyszedł z niego obronną ręką, kompletnie odmieniając styl narracji. Skierował się w rewiry bardziej refleksyjne, niekiedy ponure i przygnębiające, a pod względem treści znacznie bardziej złożone. Aż chciałoby się przeczytać podobnie opowiedzianego „Dragon Balla” albo „Doraemona”.

Nieśmiertelność w ciągle zmieniającym się świecie może być przekleństwem i właśnie tak postrzega ją samuraj Manji, który zdolność do opuszczenia ludzkiego padołu może odzyskać tylko w jeden sposób – zrzucając klątwę po zabiciu tysiąca złych osób. Hiroaki Samura w znakomitym stylu pokazał, dlaczego śmiertelność jest tak cenna, skupiając się na kwestiach moralnych i analizie natury dobra oraz zła. Treść idzie tutaj w dodatku w parze z równie fascynującymi rysunkami. Surowymi, przypominającymi twórczość z podziemnym zinów. Trudno oderwać oczy od brutalnych scen walk, a dzięki gęstemu cieniowaniu wydają się jeszcze bardziej intensywne. Przed sięgnięciem po ten tytuł warto też sprawdzić, co w Japonii oznacza symbol manji, którym posługuje się główny bohater. U nas wzbudza skrajne odmienne skojarzenia.

Pierwszy kontakt z „Blame!” może być szokiem dla narządu wzroku. Ilustracje Tsutomu Niheia są do tego stopnia porażające, że trudno sobie odmówić przynajmniej przejrzenia każdego z tomów przed rozpoczęciem zagłębiania się w treść. Jego „szorstki” styl i dbałość o detale, a także łączenie biomechaniki z industrialem i gotykiem pozwoliły na wykreowanie unikalnego, niepodobnego do niczego innego świata. W osiągnięciu takiego efektu niewątpliwie pomogło studiowanie architektury, ale chociaż dialogów jest w „Blame!” niewiele, nie można uznać tej mangi za zaledwie zbiór efektownych ilustracji. Fabuła dotrzymuje kroku, ukazując niewyobrażalnie wielką konstrukcję zwaną po prostu Miastem, która zajmuje dużą część układu słonecznego. Budowla sprawiająca z początku wrażenie doskonale przemyślanego miejsca służącego podtrzymywaniu i rozwoju ludzkiego życia pogrąża się jednak w chaosie przypominając techno-pustynię i labirynt w jednym. Zdziesiątkowana ludzkość próbuje w tym zimnym monumencie przetrwać, walcząc jednocześnie z systemem, który miał ją chronić i „krzemowymi istotami”. W kategorii „cyberpunk” to zdecydowanie jednak z najważniejszych pozycji.

Japończycy cyberpunkową estetykę rozumieją jak mało kto, czego „Eden” jest kolejnym dowodem, choć fabuła jest tutaj osadzona w zdecydowanie bardziej przyziemnej scenerii niż w „Blame!”. Hirokiego Endō wyróżnia ponadto sięganie nie tylko po immanentne dla nurtu tematy filozoficzne, ale również polityczne. Często odwołuje się przy tym do faktycznych wydarzeń, na przykład pokazując opresjonowanych Palestyńczyków. Wyjątkowy jest tutaj również sposób operowania czasem – w historiach z tego gatunku znajdujemy się na ogół w konkretnym momencie w przyszłości, tutaj fabuła jest z kolei rozciągnięta na wiele lat. „Eden” to dla wielu osób w Polsce tytuł o szczególnym znaczeniu sentymentalnym – po raz pierwszy został wydany przez Egmont w czasach, kiedy manga wciąż była nad Wisłą zjawiskiem nowym – ale nawet te osoby, które nigdy wcześniej o nim nie słyszały, a są rozmiłowane w rozległych historiach science-fiction, znajdą tutaj coś dla siebie.

Minami Fujii to pracująca w agencji reklamowej kobieta przed trzydziestką, która więcej czasu spędza w biurze niż z chłopakiem, co w końcu doprowadza do rozpadu ich związku. Od tego zaczyna się jej desperacka próba przemiany. „Suppli” pozostaje najciekawszym tytułem josei na polskim rynku, choć może się wydawać, że podglądanie codziennych dylematów postaci wiodącej tak zwane „normalne życie” nie jest szczególnie interesujące. Okazaki potrafi jednak przyziemność ukazać tak, by wydawała się interesująca i – co najważniejsze – uniwersalna. Z łatwością na kartach tego komiksu można odnaleźć coś z własnych doświadczeń, nawet jeżeli jest się mężczyzną.

Zbliżamy się do ścisłej czołówki listy, więc siłą rzeczy będą się pojawiać klasyki i pozycje obowiązkowe, bo nie sposób przecież pominąć takiego tytułu jak „Berserk”. Rozsławiony wyjątkowo dosadnymi i szczegółowo narysowanymi scenami akcji, od lat uchodzi za jedną z tych pozycji, którymi z łatwością da się skusić dorosłą publikę, by po raz pierwszy sięgnęła po japoński komiks. W ofercie ma jednak znacznie więcej niż do tego stopnia dopracowane rysunki, że każdy przypomina małe dzieło sztuki. To także rozległy, inspirowany średniowieczem świat i interesujące, niesztampowe postacie zamieszkujące go. Miura zmarł niestety przedwcześnie w 2021 roku, ale jego rozpoczęte pod koniec lat 80. dzieło kontynuować będzie bliski przyjaciel, Kouji Mori.

Kolejna manga Tezuki z rodzaju tych dla dorosłych, ale również starsi nastolatkowie śmiało mogą po nią sięgać. Zwłaszcza ci zainteresowani historią z okresu II wojny światowej. Głównymi bohaterami są trzej Adolfowie – führer, Żyd aszkenazyjski mieszkający w Japonii i jego przyjaciel, syn niemieckiego dyplomaty o japońskich korzeniach. Łączy ich rozległa, szpiegowska intryga rozpisana na dziewięć lat, dzięki której możemy ujrzeć wyjątkową perspektywę na sojusz pomiędzy dwoma odległymi państwami, który nawet dzisiaj wydaje się osobliwy i trudny do zrozumienia. Tezuka doskonale punktuje okrucieństwo i absurd japońskiego imperializmu zbliżającego się do niemieckiego nazizmu, ale wiele fragmentów „Do Adolfów”, które w latach 80. mogły wydawać się odległą przeszłością, dzisiaj niestety ponownie zyskuje na aktualności.

Każda inna pozycja z bogatego dorobku Junjiego Itō również mógłby na tę listę trafić. Żeby jednak nie było monotonnie, padło na tę jedną, wyjątkową mangę. Ciekawe w niej jest nawet to, że chociaż ukazuje zło w okrutnej postaci, nie ma tutaj konkretnego złoczyńcy czy potwora. Jest nieposiadająca sylwetki i motywacji siła, którą poznać można po formie tytułowej spirali. Itō posługuje się tym symbolem na przeróżne sposoby, często przedstawiając groteskowe przemiany swoich bohaterów i bohaterek w bodyhorrorowym stylu. Jak zawsze, jego upiorny styl ucieszy każde oko zainteresowane tego rodzaju konwencją, ale równie istotny jest tutaj psychologiczny wymiar horroru. Ujawniający się w formie szaleństwa, obsesji i strachu przez nieznaną mocą, od której nie da się uciec.

Kolejna obowiązkowa klasyka, ale w oryginale bardzo odmienna od refleksyjnej, nastrojowej ekranizacji Mamoru Oshiiego. Manga ma zdecydowanie lżejszy ton, nie brakuje w niej momentów komediowych, a główna bohaterka – Motoko Kusanagi – bywa dowcipna i figlarna, po czym w bardzo poważnej wersji anime nie ma ani śladu. W obydwu wybrzmiewają jednak te same pytania o naturę człowieczeństwa i duszy, które w latach 80. wciąż były nowe i zaskakujące, a dzisiaj – w dobie rozwoju sztucznej inteligencji – okazują się jeszcze bardziej aktualne.

Pogodzenie pracy i wychowywania dziecka nigdy nie jest dla samotnego rodzica łatwe, a kiedy wykonuje się w dodatku zawód płatnego zabójcy w Japonii z połowy XVII wieku, o chwili wytchnienia można zapomnieć. „Samotny wilk i szczenię” to nie tylko pozycja kultowa, na podstawie której powstało siedem filmów, gry wideo, utwór autorstwa Thundercata, ale też inspiracja dla wielu późniejszych twórców. Chociażby Franka Millera („Ronin”) czy Genndy’ego Tartakovsky’ego („Samuraj Jack”). Dzieło duetu Koike/Kojima okazało się zresztą do tego stopnia wpływowe, że na jego bazie wykluł się nowy topos. Doświadczony, wprawiony w przemocy mężczyzna odbywa trudną podróż, w trakcie której musi opiekować się dzieckiem – znamy to z „Leona zawodowca”, „Drogi”, „Logana”, „The Last of Us” czy „Mandaloriana”.

„Dorohedoro” to dowód na to, jak daleko posunąć się może ludzki umysł, kiedy fantazjuje bez żadnych ograniczeń. Q Hayashida nie wie, co to utarte schematy i sprawdzone wątki fabularne, czego rezultatem jest przedziwne, mroczne poczucie humoru i cudaczny świat, w którym nie ma sytuacji niemożliwych. To samo tyczy się zresztą specyficznych, surowych, nieco szkicowych, ale bardzo szczegółowych rysunków przypominających prace wyciągnięte wprost z punkowej gazetki dystrybuowanej podczas koncertów w obskurnym klubie. Nawet jak na światek mangi, w którym oryginalnych pomysłów nie brakuje, jest to wyjątkowy triumf wyobraźni nad banałem i szarzyzną.

Tytuł „Oldboy” kojarzony jest dzisiaj przede wszystkim z kultowym filmem Chan-wooka Parka i czasami ze znacznie gorszą wersją Spike’a Lee, ale pierwsza była manga i całe szczęście po ponad ćwierć wieku od zakończenia pierwotnej publikacji niedawno wreszcie trafiła do Polski. Kto jednak nieszczególnie ma ochotę na powtórkę z rozrywki, obawiać się nie musi – pierwowzór pod wieloma względami różni się od ekranizacji. Jest tutaj zdecydowanie mniej przemocy i brutalnych scen, a więcej nastrojowego thrillera i rozwiązywania zagadek. Jedno nie jest lepsze od drugiego, najlepiej sięgnąć po obydwu i poznać tę intrygującą historię z dwóch stron.

Również w tym przypadku papierowy pierwowzór jest dzisiaj mniej znany od ekranizacji, choć za obydwoma stoi ta sama osoba – Hayao Miyazaki, najbardziej utytułowany reżyser w historii japońskiej animacji. „Nausicaä z Doliny Wiatru” dała początek Studiu Ghibli, mimo że ukazała się zanim ten szyld wymyślono, ale od mangi różni się w zasadniczy sposób. Obejmuje zaledwie półtora tomu z siedmiu, więc wersję komiksową należy potraktować jako rozwinięcie i uzupełnienie. Jeszcze wyraźniej podkreślone jest w niej zniuansowanie wojny, na której rzadko da się wyróżnić „dobrych” i „złych”, a także związany z wojną niekończący się cykl samonapędzającej się nienawiści. Waga takich tematów jak destrukcyjne skażenie środowiska naturalnego czy rola, jaką pełni w tym wyniszczonym świecie religia również jest tutaj znacznie cięższa, a w konsekwencji w trakcie lektury kumuluje się w głowie tak wiele myśli, że nie raz ma się ochotę odłożyć tom na bok i pozwolić sobie na refleksję.

Sięganie po kolejne tomy „Monstera” to więcej niż po prostu czytanie komiksu. To doświadczenie i przygoda, które zostają z odbiorcą na długo. Pieczołowitość, z jaką Urasawa stworzył swoje postacie, zawiłość wydarzeń, które do końca nie zdradzają swojej prawdziwej natury (czy wszystko, co widzimy jest rezultatem działań człowieka, czy jakiejś siły nadnaturalnej?), stawiane przez niego filozoficzne pytania i niespieszne tempo, dzięki któremu nie wiedzieć kiedy, ten pozornie bliski i zwyczajny świat (w końcu wydarzenia rozgrywają się głównie w Niemczech i w Czechach) zaczyna pochłaniać i fascynować – z tych wszystkich składników powstał wyjątkowo angażujący thriller, który trzyma w napięciu od pierwszej do ostatniej strony.

Na samym wymienieniu tego tytułu można by w zasadzie poprzestać – ekranizacja to po dziś dzień ścisła czołówka najsłynniejszych anime, jakie powstały i jeden z tych filmów, które pozwoliły japońskiej animacji zaistnieć na Zachodzie. Podobnie jednak jak „Nausicaä z Doliny Wiatru” w wersji papierowej skrywała dodatkowe treści, tak i tutaj z kart komiksu można się dowiedzieć znacznie więcej o tym cyberpunkowym, postapokaliptycnym świecie. Być może nawet lepszą kolejnością poznawania „Akiry” będzie ta odwrotna od chronologicznej, bo po przeczytaniu tych dziewiętnastu tomów (lub sześciu, w zależności od wydania) film może się wydać nieco zbyt wybrakowany.

Mistrzostwo w konstruowaniu fabuły na bezkonfliktowym fundamencie. Nie jest to łatwe, niemal wszystkie komiksy, filmy i inne fabularne dzieła kultury opierają się na jakichś zatargach, bo właśnie w nich kryją się najintensywniejsze emocje, ale w „Mushishi” również ich nie brakuje. Nikt tutaj z nikim nie wymienia ciosów ani nawet, nie kłóci się. Główny bohater jest kimś w rodzaju krążącego po całym kraju znachora wyspecjalizowanego w obchodzeniu się z istotami zwanymi mushi. Nie walczy z nimi, nie zabija ich, próbuje tworzyć takie warunki, by mogły koegzystować z ludźmi. Od Ginko emanuje przy tym rzadko spotykany spokój, który szybko zaczyna się udzielać również czytelnikowi. Chociaż w niemal każdym rozdziale ktoś ze względu na przypadkowe działania mushi ginie, trudno wskazać inną mangę o równie kojącym i relaksującym działaniu.

Historia życia Punpuna nie jest usłana różami. Dominują w niej tematy związane z depresją, przemocą domową, odrzuceniem czy samobójstwem, które Inio Asano ukazał w brutalnie autentyczny, nieromantyzowany sposób. Niewiele powstało w komiksach (wliczając w to zachodnie) równie prawdziwych opisów dorosłego życia zrujnowanego przez traumy z dzieciństwa. W rezultacie cechy typowe dla powieści bildungsroman są tutaj powykrzywiane i zdeformowane, ale dzięki temu Punpun staje się człowiekiem z krwi i kości, choć narysowany jest tak dziwacznie, że trudno byłoby się tego po nim spodziewać.

Bóg mangi jest na szczycie nie dlatego, bo tak wypada, a dlatego, bo stworzył rozległe, fascynujące dzieło skierowane wyłącznie dla dorosłych, a w dodatku ukazał w nim być może najbardziej okrutny i bezwzględny czarny charakter w historii komiksu. Michio Yuki ma długą listę przewinień – uwiedzenie księdza, gwałty, pedofilia, szantaże, uwodzenie starszych pań i panów, doprowadzanie prześladowanych osób do samobójstwa, zamachy, manipulowanie młodymi idealistami, mnóstwo morderstw i ćwiartowanie, nadpalanie czy topienie zwłok, a do tego nadużywanie wpływów politycznych i władzy… Joker z Lexem Luthorem to przy nim dzieciaki bawiące się w piaskownicy. Od czytania „MW” nie raz robi się niedobrze. Tezuka wciska czytelnikom rękę do gardła i wykręca bebechy, ale nie motywuje go zaledwie tanie szokowanie. Uznał, że pokazanie zła w tak zintensyfikowanej formie to najlepszy sposób na to, by nie odwracać od niego wzroku w codziennym życiu, tylko wytykać palcami i zwalczać. Cały ten niemal fizyczny ból wymierzany w czytelnika ma za zadanie uwrażliwić go i faktycznie wiele z tych scen zostaje w głowie na zawsze.