Listopad #02: Zapaleniec

Nie ukrywam, że mam wielki sentyment do polskiego romantyzmu, jako do epoki literackiej, czy szerzej – kulturowej. Przede wszystkim dlatego, że nigdy chyba tak otwarcie nie flirtowano z fantastycznością, z grozą w obrębie kultury powszechnej w naszym kraju. Polski romantyzm sięgał jeszcze równie ochoczo po słowiańszczyznę, której mitologiczne podwaliny okazywały się bardzo często kluczową osią dla utworów epoki. Dlatego też, kiedy Łukasz Godlewski – doświadczony na poletku komiksowego horroru twórca – ogłosił swój nowy projekt, moje zainteresowanie było oczywiste.

I – jak to już się trochę utarło w przypadku Godlewskiego – znów się nie zwiodłem. Z przyjemnością obserwuję progres autora „Listopada”, jako artysty. Nie tylko w obrębie warsztatu graficznego – bo ten, choć szlifowany konsekwentnie, zdaje się, już okrzepł i został ostatecznie ukształtowany do finalnej, rozpoznawalnej kreski – ale też w kwestii fabularnych eksperymentów. A te, choć zwyczajowo otwarcie bazują na (pop)kulturowym dorobku tuzów literatury grozy i niesamowitości, to jednak ewoluują z komiksu na komiks, szukając kolejnych ścieżek ekspresji, wynikających z coraz to nowych, coraz ambitniejszych zapożyczeń i inspiracji.

Umówmy, się, żaden współczesny twórca nie tworzy w próżni, żaden nie uchroni się przed składaniem mniej lub bardziej formalnego hołdu tym, co byli przed nim. Nie jest więc to ani przytyk, ani przywara, że Godlewski śmiało sięga po nawiązania do klasyki. Wręcz przeciwnie – to powód do braw – tak świadome sięganie po inspiracje i tak udane ich przetwarzanie na współczesny język opowieści. Owszem, sięga Godlewski po pozornie mocno już wyeksploatowane motywy (jak lovecraftowskie wątki w „Malarzu”), które udanie przeformatowuje je na nową, oryginalną opowieść. Dalej jeszcze w tej reinterpretacji podąża w „Czarnym sercu”, na tapet biorąc twórczość choćby Clive'a Barkera”. Ale dość o klasyce horroru, tym razem, w pierwszym tomie „Listopada” – „Złotym sercu” - cofa się kulturowo autor o wiele dalej, bo do tradycji narodowego romantyzmu i takich tuzów polskiej literatury, jak Mickiewicz, czy Słowacki.

I nadal to typowy Godlewski, który bierze klasyczny motyw i na swoją modłę go przekształca, wedle własnej, fantastyczno – grozowej wizji go reinterpretuje. I snuje opowieść niby w trzonie znaną, niby oswojoną, ale w niuansach świeżą i odważną. Reinterpretującą, przez pryzmat współczesnego spojrzenia, nie tylko charakterystyczne motywy epoki romantyzmu, ale i nasze ówczesne zrywy i dążenia narodowowyzwoleńcze. Ubiera to w sztafaż onirycznej, na wpół sennej, na wpół jawnej opowieści o zagubionym chłopaku, rzuconym w wir wielkich zdarzeń za sprawą niby niewinnego, acz złośliwego żartu, czynionego przez leśne stwory.

To świadome podejmowanie esencji romantycznej twórczości, to budowanie na jej podwalinie, ale z całkiem świeżym, współczesnym spojrzeniem. Niby operuje autor warsztatem stricte romantycznym, ale próbuje spojrzeć na niego z odpowiedniej czasowej perspektywy. A to pozwala mu zaszyć więcej odniesień, więcej nawiązań. Mocniej przesycić to symboliką. I to symboliką dosadniejszą, czytelniejszą, bo podpartą przecież wiedzą nt. skutków tamtejszych, patriotycznych ruchów. Ma Godlewski swoistą wyższość nad polskimi romantykami, ma komfortową pozycję do oceny, bowiem zna z historii następstwa, które Mickiewicz, Słowacki i im współcześni mogli co najwyżej starać się przewidywać. Albo i prowokować pobożnym, przesyconym patriotyczną nadzieją życzeniem.

„Listopad. Złote serce” to piękne, soczyste otwarcie serii, gdzie graficzna forma idzie w sukurs dla onirycznego, ale jednak starannego i przemyślanego scenariusza, odwołującego się i do naszej literackiej tradycji, ale też do skomplikowanej historii. Jeśli chcemy uczyć romantyzmu, to dlaczego nie sięgać właśnie po taką formę, komiksowego medium, które udatnie koresponduje z oryginalnymi tekstami epoki, ale też pozwala na większa przyswajalność dzięki bardziej nośnemu – przynajmniej względem współczesnego odbiorcy – medium?
Oczywiście, nie gardłuję, by Godlewskim zastąpić Mickiewicza – bo i nie mam krzty wiary, że nasz system edukacji w pełni do tego dojrzał, a i – choćby pobieżna – znajomość mickiewiczowskiego dorobku jest konieczna dla budowania narodowej, patriotycznej tożsamości. Ale co niektórzy edukatorzy mogliby potraktować „Listopad” jako adekwatną dla tematu lekturę uzupełniającą, jako dopełnienie / wprowadzenie w temat. Moim zdaniem, to mogłoby zadziałać, jako pomocniczy nośnik kluczowych dla epoki trendów, podany w atrakcyjnej wizualnie formie.

Brawa dla Łukasza Godlewskiego, za podjęcie tematu korespondencji z najciekawszym literacko, najbliższym sercu fantasty okresem w polskiej literaturze. I za przywracanie jego dzieł trochę z zapomnienia, trochę z niechęci wzbudzanej przez szkolny przekaz. Godlewski nie polemizuje z wartością epoki romantyzmu dla polskiej kultury. Odwołując się do jej klasycznych dzieł, próbuje przypomnieć, skąd się bierze ta wartość. Czekam na kolejny tom!