„Drom” to bardzo osobisty projekt – wywiad z Jessem Lonerganem
16.11.2026 07:00
Jesse Lonergan tworzy od blisko dwóch dekad, ale to 2026 rok okazał się dla niego przełomowy. „Drom” (wydany w Polsce nakładem Kultury Gniewu) zdobył Nagrodę Eisnera w kategorii Najlepszy album graficzny, a także nominacje do między innymi Ringo Awards i Nagrody Harveya. Amerykański autor zjeździł z nim wiele zakątków globu, w tym także Międzynarodowy Festiwal Komiksu i Gier w Łodzi, a nam opowiedział, co stoi za jego niepowtarzalnym stylem.
W jakim stopniu „Drom” jest wizualną reprezentacją twojej filozofii, a w jakim to po prostu historia, którą chciałeś opowiedzieć?
W „Dromie” splotło się wiele różnych elementów i chyba właśnie dlatego spotkał się z tak dużym uznaniem. Nie pracowałem nad nim z myślą o wykładaniu własnej filozofii życiowej, ale z pewnością samoistnie zaczęła przeze mnie przemawiać. Podobnie jak bezwiednie realizowałem pomysły na to, jak komiks może funkcjonować od strony graficznej w mniej oczywisty sposób albo sięgałem po zainteresowania mitologią i pewnymi aspektami klasycznych amerykańskich komiksów o superbohaterach. Wszystko to tworzy tutaj spójną całość.
W najogólniejszym stopniu fabułę „Dromu” można podzieli na kwestie dotyczące natury bogów i kwestie dotyczące natury ludzi. Ci drudzy wydają się w twoim ujęciu z natury źli.
Nie chciałbym stawiać tak jednoznacznego osądu. Na pewno uważam, że ludzie są zdolni do czynienia zła. Jestem też przekonany, że niektóre osoby są jednoznacznie złe, ale nie powiedziałbym tego o całym naszym gatunku. To zbyt duże uogólnienie.
Uważasz – podobnie jak jedno z bóstw, które wykreowałeś w „Dromie” – że ludzie potrzebują po prostu wystarczająco dużo czasu, by stać się lepszymi? Patrząc na naszą historię, trudno nie stwierdzić, że postęp jest bardzo powolny, a w dodatku co jakiś czas zdajemy się wracać do punktu wyjścia.
Myślę, że w szerszej perspektywie stajemy się coraz lepsi, ale nie przychodzi to nam z łatwością. Byłoby wspaniale, gdybyśmy jako gatunek potrafili funkcjonować jak jedna, zwarta grupa. Podobnie jak pszczoły albo mrówki. Tak niestety nie jest. Jesteśmy podzieleni, w związku z czym prawdopodobnie zawsze będą wybuchać różnego rodzaju konflikty i zawsze będziemy dopuszczali się przemocy. Choć nie brzmi to optymistycznie, sądzę, że mimo wszystko życie przeciętnego człowieka jest dzisiaj znacznie bezpieczniejsze i spokojniejsze niż było w przeszłości.
Bogowie w „Dromie” z początku zachowują z kolei milczenie i nie ingerują w bieg wydarzeń – podobnie jak w filozofii Kierkegaarda – ale później, a zwłaszcza w ostatnim rozdziale, zaczynają przypominać bóstwa z mitologii greckiej. Igrają z ludźmi, narażając ich na niebezpieczeństwo i zmuszając do dokonywania trudnych wyborów. Czy tworząc swoich bogów, inspirowałeś się jakimiś konkretnymi religiami, nurtami filozoficznymi albo innymi dziełami?
Czerpałem inspiracje z mitologii i z dawnych opowieści. Duży wpływ wywarł na mnie „Epos o Gilgameszu”, a także „Metamorfozy” Owidiusza. Lubię tego rodzaju historie. Są pełne przemocy i mało prawdopodobne, ale u ich podstaw leżą głęboko ludzkie cechy, które po dziś dzień rezonują z czytelnikami. Jeżeli chodzi o filozofię, nie odwoływałem się do żadnego konkretnego nurtu czy postaci. Wszystko to jest raczej sumą przemyśleń, z którymi zetknąłem się na różnych etapach życia i które ze mną pozostały. Jako dwudziestolatek zastanawiałem się, czy istnieje coś takiego jak kosmiczna sprawiedliwość albo czy całe życie jest cierpieniem. Książki, po które wówczas sięgałem były tego odzwierciedleniem. Dziś nie rozmyślam na podobne tematy, a przynajmniej nie świadomie. Sądzę jednak, że pewne elementy tych refleksji wciąż przenikają do mojej twórczości.
Eklektyzm twoich inspiracji ujawnia się również w projektach postaci. Ich stroje przypominają skrzyżowanie kombinezonów amerykańskich superbohaterów, ninjów, barbarzyńców i rycerskich zbroi.
„Drom” jest projektem bardzo osobistym, dlatego tym razem chciałem rysować tylko to, co naprawdę lubię. Tak się składa, że bliskie jest mi wszystko, co wymieniłeś, więc w naturalny sposób czerpałem właśnie z tych źródeł. Zastanawiałem się też nad wizualnymi komunikatami, jakie komiks potrafi nadawać i ich wpływem na odbiór treści przez czytelników. Gdyby wszystkie postacie nosiły na przykład średniowieczne zbroje, sugerowałoby to posługiwanie się ściśle dookreślonym rodzajem konwencji. Rządzącym się konkretnymi regułami. Oczywiste byłoby, w jakich to się dzieje czasach i mniej więcej w jakim miejscu. Wydarzenia zostałyby bardzo mocno osadzone w rzeczywistości. Wolałem, żeby „Drom” – a być może wszystkie moje komiksy – rozwijał się raczej na wzór snu, w którym wszystko jest możliwe. Chociażby wykorzystanie elementów kostiumów superbohaterskich odbiera to poczucie realizmu i, mam nadzieję, otwiera umysł czytelnika na wszelkie możliwości.
O wpływie komiksu superbohaterskiego na twoją twórczość świadczą chociażby pojedyncze prace przedstawiające między innymi Wonder Woman, Cable’a, Hellboya czy Wojownicze Żółwie Ninja, które opublikowałeś w mediach społecznościowych. W klasycznym ujęciu superbohaterowie funkcjonują w ramach czarno-białego podziału moralnego – dobro kontra zło. „Drom” oscyluje z kolei wokół kruchej równowagi pomiędzy chaosem a porządkiem. To ważne, by temat moralności przedstawiać w całej jego złożoności czy nie masz nic przeciwko upraszczaniu go?
Dorastałem głównie w Stanach Zjednoczonych, więc miałem do czynienia przede wszystkim z komiksami o superbohaterach. Ich wpływ na moją twórczość jest niepodważalny i nie ukrywam, że darzę wiele z tych postaci głębokim sentymentem. Uważam przy tym, że w pewnym stopniu są po prostu produktem. Czymś stworzonym wyłącznie po to, by przynosiło dochód. Dla jego zwiększenia konieczne są pewne uproszczenia i jasno określone zasady moralne. W ten sposób łatwiej można dotrzeć do szerszego grona odbiorców. Mnie pociąga jednak bardziej niejednoznaczność. Interesują mnie takie koncepcje, jak właśnie starcie chaosu z porządkiem. Szczególnie to ich pogranicze, gdzie w zależności od sytuacji, każde z nich może zostać uznane albo za dobre, albo za złe.
Opowiadasz tę historię głównie za pomocą rysunków, z niewielkim dodatkiem słów. Zdecydowałeś się na to, by pozostała szeroko otwarta na indywidualne interpretacje?
Nie przykładam dużej wagi do słów i nie jestem pewien, na ile są one niezbędne. Z jednej strony lubię, kiedy coś pozostaje otwarte na interpretacje, a z drugiej uważam, że nawet przy minimalnej liczbie słów czytelnicy są w stanie wyraźnie dostrzec zawarte w komiksie motywy. Chyba mam po prostu nadzieję na to, że skoro pewne pomysły zostały w „Dromie” przedstawione w odmienny sposób, również odbiorcy zadadzą sobie trud spojrzenia na nie z innej perspektywy.
Jak wygląda scenariusz takiego komiksu? Zapisujesz wskazówki dotyczące przebiegu akcji czy może całkowicie rezygnujesz z niego i myślisz od razu w kategoriach układu kadrów?
Sporządzam zarys fabuły, ale później zazwyczaj pracuję już całkowicie w sferze wizualnej. Tworzę układy stron i rysunki w szkicowniku. Mam poczucie, że właśnie wtedy jestem najbardziej kreatywny.
Nie obawiasz się, że bez słów czytelnicy będą zbyt szybko przekartkowywać strony i nie docenią warstwy wizualnej? Sam kiedy czytam komiks zawierający głównie rysunki muszę pamiętać, by od czasu do czasu zatrzymać się. Konieczność czytania tekstu działa z kolei jak naturalny „hamulec”.
Nie jestem pewien, czy słowa rzeczywiście pełnią funkcję „hamulca”. Czytanie tekstu zajmuje więcej czasu niż przyglądanie się rysunkom, więc rzeczywiście może pojawić się wrażenie poświęcania stronom zawierającym dużo tekstu większej ilości uwagi, ale druga strona medalu jest taka, że w przypadku komiksów przeładowanych tekstem, czytelnicy często skupiają się wyłącznie na słowach. Niemal całkowicie ignorują warstwę wizualną. Jako twórca wkładający tak wiele pracy w każdy kadr, często jestem tym sfrustrowany. Uważam, że jeżeli w centrum uwagi znajduje się obraz, odbiorca początkowo faktycznie może przeglądać kolejne strony dość szybko, ale z czasem zorientuje się, że omija go coś ważnego. Wtedy zwolni tempo.
Z jeszcze innej perspektywy nie jestem pewien, czy tempo, w jakim ktoś coś konsumuje stanowi jakikolwiek komentarz na temat samego przedmiotu tej konsumpcji. Jeżeli ktoś wypija kieliszek wina w ciągu kilku sekund, nie sądzę, by mówiło to cokolwiek na temat samego wina. Myślę, że w przypadku mediów wizualnych brakuje kontroli nad tym, ile czasu odbiorcy im poświęcają. Takie są po prostu fakty, które trzeba zaakceptować.
Czy dzieląc większe kadry na szereg składający się na nie mniejszych, celowo próbujesz zwolnić tempo przerzucania kartek?
Nie tyle myślę o spowalnianiu tempa czytania, co o tworzeniu takich stron, na które będzie się patrzyło z ciekawością i z którymi odbiorcy będą chcieli spędzić dłuższą chwilę. Mniejsze kadry mogą też sprawić, że lektura stanie się płynniejsza. W szerszym kontekście całej historii nie każdy kadr ma w dodatku taką samą wagę czy znaczenie, dlatego sensowne wydaje mi się zmniejszanie niektórych z nich. W komiksie potrzebna jest też po prostu różnorodność. Kiedy widzę stronę, na której wszystkie kadry mają ten sam rozmiar, odnoszę wrażenie, że każdemu z nich przypisano jednakową wagę, a przecież tak nie jest. To jak kręcenie filmu, w którym każde ujęcie trwa dokładnie tyle samo czasu albo jak komponowanie utworu muzycznego, w którym każda nuta może być wyłącznie ćwierćnutą. Obcowanie z takim wytworem byłoby zwyczajnie nudne.
Tempo czytania to jedno, a czymś zupełnie innym jest tempo wydarzeń rozgrywających się na kartach komiksu. Czas w „Dromie” często wydaje się płynąć niespiesznie pomiędzy kadrami.
Nie zastanawiam się zbyt wiele nad czasem trwania poszczególnych scen. Myślę raczej o tym, co musi zostać pokazane, żeby sekwencja była zrozumiała i miała sens. Zastanawiam się, jak przedstawić poszczególne elementy w interesujący sposób. Analizuję krzywiznę linii ruchu i to, jak wpisuje się w przestrzeń dostępną na stronie. Czasem zmieniam kompozycję, by wszystko dobrze ze sobą współgrało i miało wystarczająco dużo „oddechu”, co może wiązać się z usunięciem niektórych kadrów albo dodaniem nowych. Przypuszczam, że ma to wpływ na sposób, w jaki czytelnik odbiera upływ czasu na poszczególnych stronach, ale nie jest to dla mnie istotną kwestią w trakcie pracy nad komiksem.
Jeszcze innym narzędziem, z którego często korzystasz, jest pusta przestrzeń oraz eksperymentalne struktury siatkowe. Przypomina to nieco aktywną pauzę w kompozycji muzycznej – brak pewnego elementu sprawia, że wszystko, co go otacza, staje się bardziej wyraziste i nabiera głębszego znaczenia. Taki był twój zamysł?
Uważam, że w wielu komiksach – a zwłaszcza w tych amerykańskich z głównego nurtu – istnieje tendencja do ciągłego dokładania kolejnych elementów. Splashe, spready i tak dalej… Wszystko to może się sprawdzić, ale widziałem już tak wiele tych całostronicowych kadrów, że nie wywierają już takiego samego wrażeni jak dawniej. Kiedy znowu widzę splash z postacią krzyczącą: „Nie!”, ukazaną z pięciopunktowej perspektywy… Niech będzie, ale co, gdyby zamiast tego pokazać niemal pustą stronę, na której pośrodku znajduje się tylko jeden niewielki kadr, a w nim umieszczona jest ta sama postać wypowiadająca to samo „nie!”? Myślę, że taka strona byłaby znacznie bardziej wymowna i intensywna, bo istotnie różniłaby się od tego, co wcześniej widzieliśmy dziesiątki razy.
Białe linie przecinające twoje kadry wyznaczają ścieżki, którymi podąża wzrok. Sprawdza się to znakomicie zwłaszcza w scenie walki w koloseum, gdzie duża liczba niewielkich kadrów i rozgrywająca się w nich akcja mogłyby w innym przypadku sprawiać wrażenie chaotycznych. Jak duże znaczenie ma dla ciebie kierowanie wzrokiem czytelnika, a jak duże pozostawianie mu swobody przeglądania stron?
To kwestia równowagi. Do pewnego stopnia myślę o projekcie każdej ze stron jak o spójnej całości, którą będzie się dało przyswoić już na pierwszy rzut oka, a jednocześnie lubię umieszczać na nich elementy, które skłonią czytelników do dłuższego przyglądania się rysunkom i odkrywania detali. Może to przypominać zagadkę albo grę.
Kolorystyka w „Dromie” zdaje się nawiązywać do twoich niedawnych eksperymentów na Instagramie, w których wykorzystywałeś własnoręcznie wykonane gumowe pieczątki. W jaki sposób przeniesienie tej „estetyki pieczątkowania” na grunt cyfrowego koloru wpłynęło na wygląd tego świata? Zwłaszcza w porównaniu ze wcześniejszymi komiksami.
Wydaje mi się, że było odwrotnie. Umiejętność nakładania kolorów rozwinąłem dopiero w ciągu ostatnich mniej więcej dziesięciu lat. Wcześniej myślałem wyłącznie w kategoriach czerni i bieli. Najpierw zacząłem stosować je wyłącznie cyfrowo, więc mój sposób kolorowania tradycyjnymi technikami jest w znacznie większym stopniu pod wpływem tego, czego nauczyłem się przy komputerze, a nie na odwrót. Różnica w kolorystyce pomiędzy „Dromem” a moją wcześniejszą twórczością wynika po prostu z rozwoju moich umiejętności i większej pewności siebie.
Przesuwasz w „Dromie” granice tego, co można za pomocą linii osiągnąć na kartce papieru w komiksowym medium. Skoro opanowałeś już ten rozbudowany, gęsty system siatek, w jakim kierunku zamierzasz podążać w przyszłości? Chcesz przesuwać te granice jeszcze dalej, w stronę abstrakcji, czy może czujesz potrzebę powrotu do prostszej, bardziej tradycyjnej formy?
Lubię odkrywać, a kiedy coś staje się rutyną, zaczynam odczuwać frustrację. Dlatego nieustannie poszukuję nowych dla mnie metod działania. W ostatnim czasie rozwijam umiejętności pracy z akwarelami i chciałbym wykorzystać je w przyszłych tytułach. Tworzenie za pomocą akwareli znacznie różni się od pracy piórkiem i tuszem, co wymusza zupełnie inne podejście do konstruowania komiksu. To, czego stworzenie przy użyciu tuszu bywa bardzo proste, w technice akwarelowej może okazać się niezwykle trudne, a działania niemożliwe do wykonania za pomocą piórka, w przypadku akwareli stają się czymś zupełnie naturalnym. Zamierzam dalej podążać za swoimi pomysłami, dokądkolwiek mnie zaprowadzą.
Drom
Drome
Wizualnie oszałamiająca epopeja o wojnie, miłości i śmierci.
U zarania świata spotykają się wielkie siły i powołują życie na planecie. Gdy jednak pierwszy człowiek zaczyna swoje istnienie od walki i podporządkowania sobie innych stworzeń, bogowie postanawiają poczekać. Czy coś powściągnie destrukcyjne instynkty ludzi i nauczy ich harmonii oraz języka pokoju?
„Drom” – jednocześnie porywający i rozdzierający serce – jest współczesną wariacją na temat mitu stworzenia. W tej spektakularnej opowieści Jesse Lonergan przesuwa granice komiksowej narracji.
13.04.2026
I
Kolor
Twarda
195×254 mm
320
149,90 zł
9788368331646



















Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
Chcesz dołączyć do dyskusji? Komentarze mogą dodawać tylko zalogowani użytkownicy. Zaloguj się lub załóż bezpłatne konto w serwisie Komiksopedia.
Zalogowani użytkownicy mają możliwość:
- Komentowania aktualności, artykułów i wywiadów
- Dodawania komiksów do kolekcji
- Oceny komiksów
- Pisania opinii
- Oznaczania komiksów jako: “przeczytane”, “kupka wstydu”, “lista życzeń”, “mam autograf"
- Zgłaszania brakujących w bazie komiksów
- Zgłaszanie poprawek i błędów w komiksach
Logowanie / Rejestracja