10 komiksów o sztukach walki dla dojrzałego czytelnika

Jak inaczej rozpocząć tę listę, jeśli nie od jednego z największych klasyków komiksu japońskiego? Pięść Gwiazdy Północy Buronsona (czyli Yoshiyukiego Okamury, który swój pseudonim artystyczny otrzymał od współpracowników, bardzo rozbawionych podobieństwem mangaki do postaci Charlesa Bronsona z filmu Żegnaj przyjacielu) i Tetsuo Hary to tytuł, który odcisnął gigantyczne piętno na gatunku, a sprzedaż w nakładzie ponad 100 milionów kopii czyni ten komiks jedną z najchętniej kupowanych mang w historii. To arcybrutalna, ociekająca potem, krwią i flakami opowieść o postapokaliptycznej przyszłości inspirowanej serią filmów Mad Max, w której przetrwać mogą tylko najsilniejsi. Główny bohater, Kenshiro, milczący twardziel skrywający pod kamienną skorupą gołębie serce, wykorzystuje pradawną sztukę walki Hokuto Shinken do chronienia bezbronnych. Pięść Gwiazdy Północy jest pełna groteskowej przemocy oraz mężczyzn zbudowanych jak kombajny samobieżne, stanowiąc definicję mordobicia w starym stylu, z przepięknymi rysunkami Hary.

Pięść Gwiazdy Północy mogła chodzić, aby JoJo’s Bizarre Adventure Hirohiko Arakiego miało szansę biec. Trwająca od lat 80. aż do dzisiaj saga o rodzinie Joestarów to fundament japońskiej popkultury i jedna z najbardziej wpływowych mang wszechczasów. Araki stworzył postmodernistyczne arcydzieło, będące listem miłosnym dla jego ulubionych bohaterów kina akcji, muzyków, projektantów czy włoskiego jedzenia, a fenomen JoJo sprawił, że bohaterowie tej mangi zawitali nawet w Luwrze. Jej początki, czyli dwie pierwsze części, skupiające się na odpowiednio Jonathanie Joestarze i jego wnuczku, Josephie Joestarze, bezpośrednio czerpią z mangi Buronsona. Znów mamy do czynienia z mężczyznami wysokimi i szerokimi na dwa metry, znów kluczowa jest pradawna technika sztuki walki, Hamon, Araki jednak zwiększa stężenie szaleństwa do poziomów wykraczających ludzkie pojmowanie. Wiktoriańskie wampiry, naziści-cyborgi, azteccy nadludzie i duchowe manifestacje woli inspirowane kartami tarota bądź zespołami rockowymi to jedynie skrawek niesamowicie bogatego świata JoJo’s, w którym kuriozalność zamieszkujących go postaci przebijają tylko sposoby, na jakie są one w stanie przechytrzyć swoich przeciwników. Absurd miesza się z epickością i prawdziwymi, surowymi emocjami, by stworzyć międzypokoleniową epopeję, którą każdy powinien poznać. Starcie Jotaro i Dio w finale trzeciej części JoJo’s to do dzisiaj moja ulubiona komiksowa walka wszechczasów!

Kto wygra: najlepsza manga akcji w historii czy najlepsza współczesna manga akcja? Miejsca na debatę jest wiele, ale moim zdaniem ten drugi tytuł zwyczajnie należy się Jujutsu Kaisen Gege Akutamiego. Początek wydaje się przypominać każdy inny shōnen: główny bohater, Itadori Yuji, to nieco głupkowaty licealista w typie nieświadomego wybrańca, który zostaje wmieszany w świat duchów i zaklinaczy z Technikum Jujutsu w Tokio. Ich zadanie jest proste – ochrona nieświadomych cywili przed przeklętym zagrożeniem. Manga Akutamiego wyróżnia się jednak dwoma aspektami. Po pierwsze – mimo sprawiania pozorów bycia jedynie kolejną opowieścią o grupie walecznych nastolatków, w rzeczywistości jest jednym z najbardziej przemyślanych przykładów worldbuildingu, jaki widziałem, tworząc system mocy, który ma wystarczająco niski próg wejścia, by zaintrygować czytelnika i wystarczająco wysoki sufit, by móc stale zaskakiwać go intrygującymi mocami czy technikami walki z przeklętymi duchami. Po drugie – akcja w Jujutsu Kaisen ma w sobie tyle pulsującej energii i dynamiki, a każdy kolejny wzmacniany przeklętą energią cios taką wagę, że każda scena potyczki zmienia się w perfekcyjnie zaaranżowany układ taneczny, od którego nie da się oderwać wzroku. Chociaż niewydany jeszcze w Polsce finał pozostawia sporo do życzenia, droga do niego jest fantastycznym, tryskającym kreatywnością spektaklem. 

Jeśli szukacie komiksu, w którym sceny akcji są tak soczyste, że po każdej będziecie zbierać szczękę z podłogi, to nazwisko Daniela Warrena Johnsona na okładce powinno być dla was sygnałem, by porzucić wszystko, co robicie i natychmiast zabierać się do lektury. W Wonder Woman: Martwa Ziemia, Murder Falcon czy Transformers Johnson wielokrotnie udowadniał, że w rysowaniu siarczystych ciosów, potężnych kopniaków i rzutów suplesowych nie ma sobie równych, myślę jednak, że w Z całej pety! wspina się na szczyt swoich możliwości. Zarówno w kwestii konstruowania niesamowicie klarownych, kinetycznych i ściskających za gardło momentów wzajemnego okładania się po pyskach, jak i cichutkich, intymnych i emocjonalnych scen, po których łzy samoistnie zaczynają spływać po policzkach. Lona, ambitna młoda wrestlerka nie potrafiąca znaleźć wspólnego języka z samotnie wychowującym ją ojcem, dołącza do międzywymiarowe turnieju zapaśniczego ze stawką, o jakiej jej się nie śniło. Ewidentnie inspirując się komiksem wschodnim, Johnsom mistrzowsko rysuje plansze pełne akrobacji, wbijanych w brzuchy łokci, ociekających potem, pęczniejących mięśni, skoków, przerzutów, nelsonów i wszelkich innych sposobów na to, by przeciwnika naprawdę mocno zabolało, przy okazji pokazując, dlaczego miliony osób wciąż kochają sztukę wrestlingu. 

Nominowany w 2025 roku do Komiksusa za Najlepszy debiut, komiks Pawła Mączewskiego to naszprycowana adrenaliną, pobudzająca pigułka, która sprawia, że po przeczytaniu WREligion ma się ochotę samemu wskoczyć na ring. To najprawdziwszy manifest, w którym kompletna miłość do wrestlingu jako nie tylko sportu, ale i formy artystycznego wyrazu, miesza się z krytyką konsumpcjonizmu i przejętego przez korporację świata zalanego durnymi reklami wciskającymi nam równie durne produkty. Pośród wybitych zębów, kałuż krwi i całych stert flaków pozostają tylko szczere emocje: ryki rozwścieczonych bądź uradowanych fanów, którym koniec świata nie jest straszny, bo doświadczają czegoś znacznie ważniejszego, starcia ponad starcia, walki Pablito Ramona z Ripem Razorem. Mączewski z nawiązką spełnia obietnicę zawartą w tytule i z religijnym natchnieniem opowiada o wrestlingu, nawet największego heretyka zmieniając w wyznawcę chcącego razem z autorem głosić dobrą nowinę. Bezpardonowa, punkrockowa eksploatacja świadoma i dumna z tego, czym jest, równie piękna, co obrzydliwa. Bez dwóch zdań jeden z najlepszych polskich komiksów minionego roku. 

Gdybym dostawał złotówkę za każdy komiks skupiający się na międzygalaktycznym turnieju wrestlingowym umieszczony na tej liście, to miałbym już dwa złote – i chociaż nie jest to dużo, to bardzo cieszy mnie fakt, że motyw ten pojawia się tu dwukrotnie. Zwłaszcza, że w wydaniu Łukasza Kowalczuka nie ma miejsca na nadmierną pompę czy wylewne sceny: Vreckless Vrestlers to skondensowany zastrzyk adrenaliny w stu procentach skupiony na dostarczenie czytelnikowi jak najwięcej frajdy. W hołdzie dla wszelkiej maści kina klasy-B i ejtisowej estetyki przesady Kowalczuk stawia naprzeciw siebie ośmiu zawodników, wśród których znajdziemy między innymi gdańskiego pseudokibica, wegańskiego kociego wojownika, brodatą walkirię czy krymskiego kraboluda. Zasada jest jedna – brak zasad, więc w ruch idą pięści, ostrza, szczypce, kły, pazury i wszystko, co mają w zanadrzu ściągnięci przez wszechmocnego Menagera z różnych zakątków czasu i przestrzeni wrestlerzy. Vreckless Vrestlers to genialna zabawa opowieścią obrazem: Kowalczuk ogranicza tekst do niezbędnego minimum, skupiając się na przede wszystkim na wariackiej dynamice i formalnym szaleństwie, wyrzucając za okno wszelkie komiksowe konwenanse – cudeńko!

Komiks Reinharda Kleista nie jest w żadnym wypadku łatwą lekturą. Opowiada prawdziwą historię okrutnie skrzywdzonego człowieka, który sam też wyrządził wiele krzywdy innym – wszystko po to, by móc dożyć kolejnego dnia. Polska, Bełchatów, 1939 rok. Hercka Haft, młody żyd, zostaje zesłany do obozu koncentracyjnego. Jego pokaźna postura przyciąga uwagę nazistów, którzy traktują go jak małpę cyrkową, urządzając w obozie mecze bokserskie. Hercka musi stawać do walki z współwięźniami i w brutalny sposób dbać o swoje przeżycie, nieważne, jak wiele będzie go to kosztować. Po przeżyciu II Wojny Światowej przeprowadza się do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuuje karierę bokserską jako Harry Haft. Bokser to komiks o człowieku złamanym przez niewyobrażalną tragedię, o kimś, który całe życie zmuszony był do walki o przetrwanie. Malarski, wręcz cartoonowy styl Kleista gorzko kontrastuje z okropnością przedstawianych wydarzeń. Każdy cios Hafta uderza z podwójną siłą – bo łamiąc każdego kolejnego przeciwnika, łamał też samego siebie.

Co by się stało, gdyby ekipa francuskich twórców postanowiła stworzyć mangę w iście europejskim stylu? LastMan dumnie nosi na piersi inspirację Dragon Ballem, a tercet twórców – Bastien Vives, Balak i Michael Sanlaville – oddają hołd wszystkim klasycznym tropom opowieści o niepozornej parze wspinajcej się na sam szczyt, dodając do tego sporo (czasem aż nazbyt) rubasznego humoru i wolty fabularne, po których nie da się opanować łaknienia pochłonięcia kolejnych tomów. Organizowane rokrocznie Igrzyska to okazja dla każdego duetu wojowników do wykazania się sprytem, taktyką, zdolnościami magicznymi i, jeśli trzeba, brutalną siłą. Młodziutki Adrian Velba najbardziej na świecie pragnie wygrać turniej, by zapewnić dobrobyt samotnie wychowującej go matce. Gdy w ostatniej chwili jego partner rezygnuje, wygląda na to, że wszystko stracone – dopóki znikąd nie pojawia się Richard Aldana, tajemniczy chłop jak dąb, który oferuje Adrianowi połączenie sił i wspólny udział w Igrzyskach. A przy okazji udowadnia, że najlepszą kontrą na dowolne zaklęcie jest soczysty prawy sierpowy. Minimalistyczna, ale niesamowicie kinetyczna kreska Vivesa czyni tu cuda: każda scena walki ma w sobie płynność sprawiającą, że świat LastMana ożywa na naszych oczach.  

Jest na tej liście miejsce dla jednego superbohatera, który okładanie pięściami wynosi do formy sztuki: w końcu przydomek Żelaznej Pięści niesie ze sobą pewną obietnicę, którą trzeba spełnić. Seria Nieśmiertelny Iron Fist od Eda Brubakera i Matta Fractiona, z fantastycznymi rysunkami Davida Ajy, zawiera w sobie doskonały miks intrygi i gęstego, ulicznego klimatu, synonimicznego z nazwiskiem Brubakera, jak i tropów z klasyki kina i komiksu kopanego, włącznie z nieuniknionym turniejem z innymi czempionami mistycznych sztuk walki. Danny Rand to postać trzymająca się raczej na uboczu uniwersum Marvela, niedoceniona przez wielu z uwagi na niefortunny występ w serialowej adaptacji, ale komiks Brubakera i Fractiona, niestety, jak wiele podobnych perełek, zakończony zanim jeszcze mógł w pełni rozwinąć swoje skrzydła i tak daje radę udowodnić, że Iron Fistowi należy się szacunek. 

Bezimienny mnich Szaolin wyrzucony z własnego klasztoru włóczy się po pustyni, nie wiadomo jakiej, nie wiadomo kiedy, nie wiadomo po co, na grzbiecie gadającego muła. Za jego głowę wyznaczona jest niemała sumka i okoliczni parszywcy, łowcy nagród, zabójcy, łajdacy i najgorsi gnoje są gotowi zrobić wszystko, by ją zdobyć. Nie mają jednak pojęcia, z kim zadzierają. Próżno szukać w komiksie Geofa Darrowa pompatycznych monologów, które odmienią nasze życie. Autora interesuje jedno: akcja, akcja i jeszcze raz akcja. Jedyna w swoim rodzaju kreska Darrowa, który pieczołowicie dba o nakreślenie każdej zmarszczki na twarzy odkładanego właśnie pięściami nieszczęśnika i każdej kropelki krwi tryskającej z szyi przed chwilą zdekapitowanego delikwenta, sprawia, że czytanie Kowboja z Szaolin zmienia się w absurdalnie makabryczną wersję Gdzie jest Wally. Każda kolejna plansza to stopklatka z beat’em upa, w którą można wpatrywać się bitą godzinę, obserwując kosmiczną skalę rozpierduchy, jaką Darrow realizuje rękoma milczącego Kowboja. Mistrzowski przykład komiksowego storytellingu i bezwstydna, skondensowana zabawa, na którą pozwolić mogłoby tylko to medium.