Komiks polski. Złoty okres. Katalog wystawy

Katalog wystawy "Komiks Polski. Złoty okres" to publikacja interesująca przede wszystkim w sensie poznawczym, jeśli chodzi o historię rodzimego komiksu w okresie pomiędzy latami późno-powojennymi (połowa lat 60-tych) a upadkiem ustroju komunistycznego, czyli roku 1989. Okres samego złotego wieku, o ile bardzo umowny i różnie traktowany przez badaczy, z całą pewnością był czasem olbrzymiego artystycznego boomu, jeśli chodzi o rodzimą sztukę komiksową, co zresztą w sposób nader ciekawy ujmowała sama wystawa.

Co do katalogu – bo o nim tutaj mamy okazje rozprawiać, to nie jest on pozycją imponującą w objętości, zwłaszcza w warstwie ilustracyjnej. Jako swoisty miłośnik wystawowych katalogów, muszę zaznaczyć, że i ilość materiału ilustracyjnego, jak i sama koncepcja edytorska katalogu, nie do końca satysfakcjonuje. I nie dlatego, że ów materiał ilustracyjny jest nieciekawy. Raczej rozbija się z jednej strony o jego skromną ilość, z drugiej, o ściśnięcie go na kilkudziesięciu ostatnich stronach, zamiast zaimplementować w całościową przestrzeń katalogu, uzupełnić materiałem ilustracyjnym zamieszczone artykuły. Jak to udało się wspaniale zrobić choćby w katalogu wystawowym "Teraz Komiks!" krakowskiego Muzeum Narodowego, czy w katalogu "Rosiński w ilustracjach" - z wystawy Grzegorza Rosińskiego. We wspomnianych publikacjach zdecydowanie wprawniej i ciekawiej pod względem wizualnym zaprezentowano materiał ilustracyjny. Tutaj trochę mi tego zabrakło, a przecież potencjał był. Zwłaszcza, że to, co finalnie do katalogu trafiło, samo w sobie jest interesującym przeglądem prac polskich twórców owego umownego „złotego okresu”. Dla miłośników z pewnością okaże się to materiał w większości znany, rozpoznawalny z łatwością, ale zaprezentowano tam doprawdy kilka co najmniej smaczków, jakich próżno szukać w licznych przecież albumowych reedycjach polskich komiksowych klasyków. A tutaj zostały oryginalne plansze i rysunki ukazane w dobrej jakości (mimo wspominanej na wstępie publikacji surowości i braku obróbki cyfrowej), na kredowym papierze. Dla tych, którzy nie mieli okazji odwiedzić samej wystawy, to z pewnością wartość dodana. Moje narzekanie więc wynika w dużej mierze z niedosytu, a po trochu również z rozpasania, do jakiego przyczyniły się inne, posiadane w kolekcji katalogi wystawowe.

Tym, co jednak niewątpliwie zasługuje na pochwałę w niniejszym omawianej publikacji, jest szeroki zestaw artykułów publicystycznych, omawiający z różnych perspektyw polski komiks wspomnianego złotego okresu. Autorami są prawdziwe tuzy, jeśli chodzi o przedmiot komiksu polskiego, a wśród znakomitych nazwisk wymienić w pierwszej kolejności należałoby Adama Ruska, Jerzego Szyłaka, Sebastiana Jakuba Konofała czy Wojciecha Birka. A to tylko część z grona autorów piszących na potrzeby katalogu artykuły publicystyczne omawiające różnorakie aspekty przedmiotowego zagadnienia. Dodatkowo katalog zawiera biogramy polskich twórców komiksowych, zaprezentowanych w ramach wystawy Komiks polski. Złoty okres.

Publicystyka z pewnością jest tutaj, jak wspomniałem, punktem bardzo mocnym i z pewnością wartym uwagi. Nakreśla zarówno tło historyczne, jak i wiele niuansów rynkowo – wydawniczych tamtego okresu, co okazuje się kopalnią informacji dla tych miłośników komiksu, którzy urodzili się (na swoje szczęście, lub nie) zbyt późno, by naocznie tego doświadczyć. Jest tutaj o komiksie prasowym, jest o kultowym przecież "Świecie Młodych" i o komiksach, które się w nim (2-3 plansze tygodniowo) pojawiały, jest o ówczesnych rynkowych nakładach i możliwościach wydawniczych w okresie – jak by nie patrzeć – zastałego komunizmu. A więc, przez wzgląd na czasy, jest też o cenzurze (a może i jej braku), o twórczej wolności i możliwościach, jakie dawała młodym, zdolnym twórcom Polska Ludowa. Oczywiście nie sugeruję tutaj jakiejś tajonej pochwały systemu słusznie minionego. Raczej jest to ciekawy portret czasów – zresztą mocno zróżnicowanych, zważywszy zakres lat, jakie obejmuje – ujmowanych przez pryzmat komiksowej twórczości, która w ówczesnej polskiej (pop)kulturze stanowiła nielichą potęgę. I wychowała nam liczne grono legendarnych obecnie komiksiarzy.

Czy warto po ten katalog sięgnąć? Owszem, mimo moich początkowych utyskiwań na ograniczoną warstwę ilustracyjną, część tekstowa zdecydowanie nadrabia, serwując bardzo solidną podwalinę pod zarys historii najważniejszego chyba okresu w polskim komiksie. Dla każdego miłośnika rodzimych historii obrazkowych to będzie zarazem pouczająca, jak i fascynująca lekcja. A być może i punkt do dalszych, pogłębionych badań? Warto poszerzać horyzonty, a w takiej formie okazuje się to po prostu przyjemnością. Na wielką pochwałę zasługuje opracowanie merytoryczne, na zebranie grona eksperckiego, które w swoich artykułach może i nie absolutnie wyczerpująco (zważywszy na dostępna przestrzeń) ale zdecydowanie zajmująco i konkretnie opowiada o polskiej sztuce komiksowej okresu maksymalnego prosperity.

Traktuję katalogi wystawowe trochę jako niezależne byty – pomimo oczywistego zakotwiczenia w pierwotnym medium, jakim jest sama wystawa. W założeniu mają one możliwość pokazania szerszego kontekstu, w jakim powstawały eksponowane dzieła, pozwalają lepiej zrozumieć twórców, ich czasy i dzieła. W tej publikacji z całą pewnością się to udaje. Dla zainteresowanych historią polskiego komiksu to bardzo dobre wprowadzenie w temat.